Sztuczna inteligencja i studenci na rzecz ekologii Kazachstanu

Od kwietnia 2024 r. w Kazachstanie realizowana jest ogólnokrajowa kampania ekologiczna Taza Qazaqstan, czyli Czysty Kazachstan. Stanowi ona jeden z głównych priorytetów w zakresie działań społecznych.

Konstytucyjna ranga ekologii

Kampanię ekologiczną Czysty Kazachstan zainicjował prezydent Kasym-Żomart Tokajew. W 2024 roku rząd przyjął rezolucję zatwierdzającą koncepcję rozwoju kultury ekologicznej w Kazachstanie na lata 2024–2029. Ten strategiczny dokument określa priorytety państwa w zakresie promowania wartości ekologicznych i definiuje konkretne działania na rzecz zrównoważonego rozwoju.

Wdrażany program przewiduje podniesienie kultury ekologicznej kraju do rangi konstytucyjnej. Stosowne zapisy w tym zakresie znalazły się w projekcie nowej konstytucji. Jeszcze w marcu odbędzie się referendum nad jej zatwierdzeniem.

Akcja Czysty Kazachstan realizowana jest w celu poprawy stanu środowiska naturalnego, kształtowania kultury ekologicznej społeczeństwa oraz zwiększenia odpowiedzialności obywatelskiej za ochronę przyrody.

Inicjatywa ma charakter kompleksowy i długofalowy. Jej celem jest połączenie wysiłków państwa, społeczeństwa obywatelskiego, biznesu oraz organizacji wolontariackich na rzecz czystości, porządku i zrównoważonego rozwoju kraju. Szczególną uwagę poświęca się zaangażowaniu młodzieży oraz edukacji ekologicznej jako kluczowego elementu budowania świadomego społeczeństwa.

W ramach akcji na terenie całego Kazachstanu prowadzone są liczne działania praktyczne, obejmujące porządkowanie miast i wsi, parków, skwerów, terenów przywodnych oraz obszarów rekreacyjnych, likwidację nielegalnych wysypisk śmieci, a także zazielenianie i zagospodarowanie przestrzeni publicznych. Równolegle realizowane są kampanie informacyjno-edukacyjne, lekcje ekologiczne, akcje wolontariackie, wydarzenia społeczne oraz inicjatywy promujące odpowiedzialne podejście do środowiska.

Przykładem tego typu działań jest zagospodarowanie i przebudowa dawnego wysypiska śmieci w dzielnicy Abai w mieście Szymkent. Jak donosi agencja prasowa Kazinform, teren ten zostanie przekształcony w duży ekopark z terenami zielonymi, nowoczesnymi systemami nawadniającymi i terenami rekreacyjnymi dla mieszkańców. Do inicjatywy przyłączyło się kilka firm prywatnych, które z własnych środków wspierają przekształcenie opuszczonego obszaru. Jedna z firm wywierciła już dziewięć studni, a na obszarze 13 ha zostanie zainstalowany automatyczny system nawadniający, inne przedsiębiorstwo posadzi pięć tysięcy drzew na własny koszt, a kolejny podmiot gospodarczy posadzi 1800 drzew i roślin ozdobnych na obszarze 1215 metrów kwadratowych oraz zainstaluje system nawadniania kropelkowego na ośmiu hektarach.

Ważni są wolontariusze

Akcja Czysty Kazachstan ma charakter ogólnokrajowy i obejmuje wszystkie regiony kraju. W działaniach uczestniczą mieszkańcy, wolontariusze, przedstawiciele organów administracji publicznej, przedsiębiorstw, organizacji społecznych, a także uczniowie i studenci. Akcja sprzyja wzmacnianiu solidarności społecznej oraz kształtowaniu postaw obywatelskich opartych na trosce o wspólne dobro.

Inicjatywa jest postrzegana jako istotny element polityki państwa w zakresie ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju. W perspektywie długoterminowej przewidziane jest dalsze rozszerzanie form uczestnictwa, rozwój współpracy z organizacjami międzynarodowymi oraz wdrażanie nowych projektów ekologicznych, mających na celu poprawę jakości życia i ochronę zasobów naturalnych dla przyszłych pokoleń.

Ważną rolę w realizacji programu Czysty Kazachstan odgrywa wolontariat. Z inicjatywy Kazachstanu Organizacja Narodów Zjednoczonych ogłosiła rok 2026 Międzynarodowym Rokiem Wolontariatu. Narodowa kampania Kazachstanu na rzecz ekologii mobilizuje miliony obywateli do przywracania naturalnego krajobrazu i promowania kultury troski o środowisko, uzupełniając globalne działania ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju.

Sztuczna inteligencja dla ekologii

Niedawno w Kancelarii Premiera Kazachstanu odbyło się spotkanie rządu, na którym podsumowano działania zrealizowane podczas trwania programu Czysty Kazachstan. Ogółem zorganizowano 1294 wydarzenia, zebrano 844 tysiące ton odpadów, oczyszczono 1 milion hektarów terenu i posadzono 2,9 miliona drzew. W akcji wzięło udział łącznie 6,9 miliona osób.

W ramach Roku Cyfryzacji i Sztucznej Inteligencji, ogłoszonego przez Prezydenta Kasyma-Żomarta Tokajewa, szczególną uwagę poświęcono wykorzystaniu technologii cyfrowych w ochronie środowiska. Minister Ekologii i Zasobów Naturalnych Jerłan Nysanbajew poinformował o realizacji projektu Narodowego Banku Danych Środowiskowych. Platforma internetowa konsoliduje wskaźniki z szeregu systemów, w tym monitoringu emisji, przemysłowej kontroli środowiska, rejestru uwalniania i transferu zanieczyszczeń, państwowej ewidencji odpadów, ewidencji emisji dwutlenku węgla i innych.

W dziedzinie gospodarki odpadami działa platforma cyfrowa EcoQolday. Wdrażany jest również system wczesnego wykrywania pożarów lasów, a system Tasqyn, zintegrowany z danymi Kazhydromet, służy do prognozowania sytuacji powodziowych. Trwają prace nad automatyzacją punktów kontrolnych na najczęściej odwiedzanych, szczególnie chronionych obszarach naturalnych Kazachstanu.

W obszarze zasobów naturalnych wdrożono interaktywną mapę Tabigat.gov.kz. Pierwszy wiceminister ds. sztucznej inteligencji i rozwoju cyfrowego Rostisław Konyashkin poinformował, że do 2025 roku kosmiczny monitoring zidentyfikował 3828 nielegalnych miejsc gromadzenia odpadów i ponad 1000 składowisk odpadów. Kwestia monitoringu z kosmosu jest bardzo istotna, gdy weźmie się pod uwagę ogromną powierzchnię Kazachstanu, która jest ok. 8,7 razy większa od powierzchni Polski.

Podczas obrad rządu podkreślono potrzebę kompleksowego wykorzystania sztucznej inteligencji i dostępnej mocy obliczeniowej dla rozwiązania problemów ekologii. Wprowadzenie rozwiązań cyfrowych zwiększy przejrzystość, kontrolę i efektywność wdrażania koncepcji Czysty Kazachstan.

Edukacja ekologiczna

Podczas spotkania omówiono również rezultaty działań na rzecz kształtowania kultury ekologicznej wśród ludności. Minister edukacji Żuldyz Sulejmenowa poinformowała o rozpoczęciu prac nad opracowaniem Jednolitego Standardu Edukacji Ekologicznej dla wszystkich poziomów edukacji – od szkół po uniwersytety – ze szczególnym uwzględnieniem wartości programu Czysty Kazachstan. Opracowywane są regionalne programy szkolne i pozalekcyjne, w tym projekt „Zielone Kluby” i program „Zhasyl El”.

Wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego Gulzat Kobenowa poinformowała, że na wszystkich uniwersytetach powstały kluby ekologiczne i studenckie eko-komórki, a także organizowane są dni rowerowe. W ramach projektu selektywnej zbiórki odpadów na 26 uniwersytetach zainstalowano pojemniki i duże worki, a do recyklingu przekazano ponad 36 ton plastiku.

Podczas obrad rządu odkreślono rolę wsparcia informacyjnego dla prezydenckiej inicjatywy „Taza Qazaqstan”. Wiceminister kultury i informacji Kanat Iskakow poinformował, że w 2025 roku zorganizowano ponad 1000 wydarzeń, w których wzięło udział około miliona młodych ludzi. We współpracy z radami społecznymi i organizacjami pozarządowymi prowadzony jest nadzór społeczny nad kwestiami czystości terytorialnej i utrzymania porządku w obiektach dziedzictwa historycznego i kulturowego.

Jerzy Niemociński